Türkiye Cumhuriyeti, 29 Ekim 2026 Perşembe günü 103’üncü kuruluş yıl dönümünü kutluyor. Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin ardından ilan edilen Cumhuriyet, milli egemenliğe dayalı yeni devlet yönetiminin başlangıcı oldu. Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde şekillenen kuruluş süreci, Milli Mücadele’den TBMM’nin açılmasına, Lozan Barış Antlaşması’ndan Cumhuriyet’in ilanına uzanan önemli gelişmelere sahne oldu.
Cumhuriyet’e giden yol nasıl açıldı?
Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna uzanan süreç, Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkmasıyla başlayan Milli Mücadele yıllarında şekillendi. 23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin açılmasıyla milli egemenliğe dayalı yönetimin temelleri atıldı.
Kurtuluş Savaşı’nın zaferle sonuçlanmasının ardından 24 Temmuz 1923’te Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Türkiye’nin bağımsızlığının uluslararası alanda tanınması açısından önemli bir adım olan bu gelişmeyi, 13 Ekim 1923’te Ankara’nın başkent ilan edilmesi izledi.
Yeni devletin yönetim biçiminin belirlenmesi ihtiyacı ise Cumhuriyet’in ilanına giden süreci hızlandırdı.
Atatürk, Cumhuriyet kararını 28 Ekim akşamı açıkladı
27 Ekim 1923’te hükümetin istifasının ardından yeni hükümetin kurulamaması, siyasi bir bunalıma yol açtı. Bunun üzerine devletin yönetim biçiminin açıkça belirlenmesi için çalışmalar hız kazandı.
28 Ekim 1923 akşamı Mustafa Kemal Paşa, yakın çalışma arkadaşlarını Çankaya Köşkü’nde düzenlenen akşam yemeğinde bir araya getirdi. İsmet Paşa, Kazım Paşa ve Fethi Bey’in de aralarında bulunduğu isimlerle yapılan toplantıda Cumhuriyet’in ilan edilmesi kararı paylaşıldı.
Atatürk, yıllar sonra Nutuk’ta o tarihi geceyi anlatırken arkadaşlarına, “Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz” dediğini aktardı. Toplantının ardından Mustafa Kemal Paşa ve İsmet Paşa, 1921 Anayasası’nda değişiklik yapılmasını öngören kanun teklifini hazırladı.
Cumhuriyet 29 Ekim 1923’te ilan edildi
29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde anayasa değişikliği teklifi görüşüldü. Yapılan görüşmelerin ardından 1921 Anayasası’na “Türkiye Devleti’nin şekli hükümeti Cumhuriyet’tir” hükmü eklendi.
Saat 20.30’da gerçekleştirilen oylamada, oturuma katılan 158 milletvekilinin tamamının oyuyla Cumhuriyet ilan edildi. Tarihi karar, Meclis’te “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve alkışlarla karşılandı.
Cumhuriyet’in ilanının ardından Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Böylece milli egemenlik ilkesi, devletin yönetim biçiminde resmen yerini aldı.
29 Ekim Cumhuriyet Bayramı neden kutlanıyor?
29 Ekim, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu ve Cumhuriyet yönetiminin kabulünü simgeliyor. Cumhuriyet Bayramı, her yıl Türkiye genelinde düzenlenen resmi törenler, kutlama programları ve çeşitli etkinliklerle anılıyor.
Türkiye Cumhuriyeti’nin 103’üncü yıl dönümünde, bağımsızlık mücadelesinin ardından alınan tarihi karar ve Cumhuriyet’in kuruluş süreci yeniden hatırlanıyor. 29 Ekim, Türk milletinin milli egemenlik ve bağımsızlık tarihindeki önemli dönüm noktalarından biri olmayı sürdürüyor.
